Ya ‘hürriyet’ ya ‘istibdat’
Beş yıl önce 28 Mayıs’ta bir “şey” başladı;
yaklaşık bir ay sürdü. Bir aylık dönemde resmi sayılarla yaklaşık 11
milyon insan, AKP’de temsil edilen siyasal İslamın “İstibdat” rejimine karşı İstanbul’da, ülke çapında sokakları, meydanları doldurdu.
Olay ve üç saptama,üç tutum
Bu “şey”e ilişkin üç saptama yapmıştım: Birincisi, “şeyi” felsefi anlamda “Olay” olarak tanımlamak, hakikatine sahiplenmek gerekir. İkincisi “Olay” kalıcı olmayan bir andır, tarihsel olarak biriciktir. Bir daha tekrarlanmaz ama katılan-izleyen birçok bireyde kalıcı izler bırakır. Üçüncüsü, “Olay”dan sonra, olaya ilişkin, toplumda üç tutum şekillenir.
Birincisi, “Olay”ın hakikatini benimser, onu evrenselleştirmek için mücadele eder. İkincisi, tepki duyar, bireylerde bıraktığı izlerisilmek için mücadeleeder. Üçüncüsü, bir şey olmamış gibi devam etmek ister.
Beş yıl sonra, geriye doğru bakınca, ikinci tutumun egemen olduğunu görüyoruz.
Olay’ın hakikatine sahip çıkan, evrenselleştirmeye, toplumsal dinamik
yaratmaya kararlı bir özne ortaya çıkmadı. Sol hareketin önemli bir
kısmı “Gezi”de yaşanan şeyi neo-liberalizme karşı güçlü ama
sıradan bir başkaldırma olarak gördü; böylece Cumhuriyet tarihinin en
önemli anlarından birini yaşamış ama anlamını kaçırmış oldu.
Olay’ın hakikati
Olay, ülkede, “şeylerin andaki durumunu değiştirmeyi arzulayan”, bu yönde aralarındaki bölünmüşlükleri bir kenara koymaya hazır güçlü bir toplumsal dinamik olduğunu ortaya koydu. Bu “1968”deki durumu anımsatır biçimde, kapitalizme yönelik kültürel (özgürlüğe, ekolojiye, cinsel sorunlara, ırkçılığa ilişkin) ve toplumsal (baskıya ve sömürüye ilişkin) eleştirileri birleştirebilen bir dinamikti. “Gezi”, Kahire, Madrid, Wisconsin, New York, Londra gibi çeşitli kentlerde patlak veren “meydan işgal” olaylarıyla aynı “zamanı” paylaşıyordu, evrensel bir boyuta sahipti. Sosyalistler tüm bu özellikleri değerlendirecek, “Olay”ın hakikatine, insanına uygun örgütlenme, çalışma tarzı biçimleri geliştirmeyi, bir yeni başlangıç yapmayı başaramadılar.
AKP’de temsil edilen siyasal İslamın entelijansiyası (egemen sınıfı), Gezi “Olayı”nın hakikatini hemen
gördü, ancak bastıramadı. Siyasal İslamın temsilcileri, yaklaşık bir ay
boyunca ülkenin ve dünyanın gözleri önünde edilgen ve etkisiz kaldılar,
teşhir oldular. çok korktular, bir “kolektif travma” yaşadılar.
Bu travmanın bir etkisi, siyasal İslam kendi içinde ayrışmaya, diğer
etkisi de toplumsal muhalefet üzerindeki baskıları büyük bir hızla
arttırmaya başlaması oldu. Bu egemen sınıf, “Pasif devrimini” ilerletmek
için toplumdan aldığı rızanın sınırlarına gelip dayanmıştı. Siyasal
İslamın hegemonyası artık gerilemeye başlıyordu. Bu sınıf, “rıza” alma
kapasitesi geriledikçe, devleti yeniden şekillendirmekte, iktidarını
konsolide etmekte daha fazla baskı ve şiddete başvurmak zorunda
kalacaktı. Haziran seçimleri ve anayasa oylaması, siyasal İslamın artık
toplumun yüzde 50’sinden fazlasının oyunu alamayacağını, saflarına
katamayacağını kanıtladı. “Gezi Olayı”nın en büyük mirası buydu ve bu “hakikat” siyasal İslamın entelijansiyasının ruhunun derinliklerine kazınmıştı.
Bu travmanın etkileriyle, siyasal İslamın egemen sınıfı kendi içinde ayrışır, “pasif devrim çocuklarını yemeye başlarken”, iki şey oldu: Siyasal İslamın entelijansiyasının realite ile bağları tamamen koptu, “şizofren-paranoyak” bir akıl şekillendi: Artık “Gezici” umacısının yanında, her taşın altından çıkan bir “kokteyl terör”, daha sonra da FETÖ, tüm ipleri elinde tutan “üst akıl” diye
bir şey vardı; şimdi, tüm dünyaya karşı kutsal davaları ile
yalnızdılar. İkincisi, bu ayrışma sürecinin sarsıntıları, iktidarın daha
fazla merkezileşmesine, tek adam rejimine sığınmasına yol açtı.
Siyasal İslamın AKP’de temsil edilen iktidarı, “Darbe” şeyinden sonra da Meclis’i ve yasaları bir kenara koyarak “OHAL” ile yönetmeye başladı; artık başka türlü yönetemeyeceği için...
Seçimlere giderken seçenekler de ya “Gezi”nin temsil ettiği “Hürriyet” ya da AKP rejiminin temsil ettiği “İstibdat” olarak şekillendi... Adeta başa dönmüş gibiyiz!
Ergin Yıldızoğlu, Cumhuriyet, 31 Mayıs 2018
Labels:
Cumhuriyet,
Ergin Yıldızoğlu,
Gezi Ruhu
